Akça Koca: Osmanlı'nın Kurucusu ve Kocaeli'nin Fatihi

Kocaeli denildiğinde akla gelen ilk isimlerden biri, bu toprakların fatihi olarak anılan Akça Koca'dır. Osmanlı Devleti'nin kuruluş yıllarında Osman Gazi'nin silah arkadaşı olarak öne çıkan Akça Koca, aynı zamanda Orhan Gazi'ye lalalık yapmış önemli bir devlet adamıdır. Onun liderliğindeki fetih hareketleri, bugün Kocaeli olarak bildiğimiz bölgenin Türk-İslam yurdu haline gelmesinin temelini atmıştır. Bu toprakların ona atfedilmesi tesadüf değildir; zira bölgenin adı bile onun anısını yaşatmaktadır.

Akça Koca Kimdir?

Akça Koca, yalnızca bir asker değil, aynı zamanda Osmanlı'nın kuruluş felsefesini benimsemiş bir akıncı beyidir. Osman Gazi'nin en yakınındaki isimlerden biri olarak devletin ilk yıllarındaki mücadelelerin içinde yer almış, bu süreçte gösterdiği başarılarla adını tarihe yazdırmıştır. Orhan Gazi'nin eğitimiyle de ilgilenen Akça Koca, devletin ikinci kuşağının yetişmesinde de etkili olmuştur. Onun bu çok yönlü kişiliği, Osmanlı'nın kuruluş dönemindeki lider kadrosunun ne denli güçlü olduğunu gözler önüne serer.

Kocaeli'nin Fethinde Rolü

Akça Koca'nın asıl büyük başarısı, İzmit ve çevresinin fethiyle görevlendirildiği dönemde ortaya çıkmıştır. Sakarya çevresine ve İzmit'e düzenlediği akınlarla bölgedeki bazı kaleleri ele geçirmiş, stratejik bir hamleyle Sapanca Gölü tarafındaki palankayı alarak burayı kendisine karargah yapmıştır. Ardından Ermenipazarı ve Kandıra'yı zaptetmiş, Konur Alp ile birlikte Aydos ve Samandıra'yı fethetmiştir. Samandıra kalesi, gösterdiği bu başarıların bir ödülü olarak kendisine mülk olarak verilmiştir. İzmit ile Üsküdar arasındaki bölgede elde edilen Türk başarılarının büyük kısmı, Akça Koca ve Abdurrahman Gazi'nin faaliyetleri sayesinde gerçekleşmiştir.

Vefatı ve Kocaeli Adının Kökeni

Akça Koca'nın hayatı, fetihlerle dolu bir ömrün ardından Kandıra yakınlarında son bulmuştur. Vefat ettiği tepeye, eski Türk adetlerine uygun olarak defnedilmiştir. Onun bu topraklardaki hatırası o kadar güçlüdür ki, fetihlerde bulunduğu İzmit ve çevresine onun adına atfen 'Koca-ili' denilmiştir. Bu isim, 'Akça Koca Bey'in yurdu-toprakları' anlamını taşır ve zamanla bugünkü Kocaeli adına dönüşmüştür. Cumhuriyet döneminde ise Düzce'ye yaklaşık 50 kilometre mesafedeki Akça Şehir'e onun anısına Akçakoca ismi verilmiştir.

Anıt Mezarı ve Mirası

Kandıra bölgesinin en yüksek tepesi olan Babadağ'da, Akça Koca için yaptırılan anıt mezar, Türk Otağı görünümüyle dikkat çeker. Yaklaşık 400 metre rakımlı bu tepeden ormanın yeşili ile denizin mavisinin buluştuğu panoramik bir manzara izlenebilir. Ziyaretçilerin özellikle gün batımında bu eşsiz görüntüyü kaçırmaması önerilir. Akça Koca'nın mirası yalnızca mezarıyla sınırlı değildir; oğlu Hacı İlyas ve torunu Gebze kadısı Fazlullah, Osmanlı Devleti'nde önemli hizmetlerde bulunarak onun izinden gitmişlerdir.

Kocaeli'de Akça Koca'nın İzleri

Akça Koca'nın açtığı yoldan ilerleyen fetih hareketleri, bölgenin kültürel ve mimari dokusuna da yansımıştır. Kocaeli'de onun dönemini ve sonrasını yansıtan pek çok tarihi yapı bulunur. İzmit'in simgelerinden olan Saat Kulesi, 2. Abdülhamit Han'ın tahta çıkışının 25. yılı anısına 1902 yılında dönemin Kocaeli Valisi Musa Kazım Bey tarafından yaptırılmıştır. Mimar Vedat Tek'in ilk yapıtlarından olan kule, neoklasik üslupta inşa edilmiş ve yapımında mermerin yanı sıra Hereke ve Tavşancıl yörelerine özgü traverten taşlar kullanılmıştır. Kulenin en alt katında üç yönde üç adet çeşme yer alır ve bu sebillerin alınlığında ile kapısının üzerinde taş kitabeler bulunur.

Akça Koca Mahallesi'nde bir yamaçta yer alan Tarihi Kapanca Sokağı ise 19. yüzyıl mimarisinin özelliklerini taşıyan ahşap yapılardan oluşur. Sokaktaki evlerin 18 tanesi Kocaeli Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu kararıyla tescil edilerek koruma altına alınmıştır. Yokuştaki Kocaeli Basın Müzesi, bir devre ışık tutan gazete kupürleri ve basın ekipmanlarıyla ziyaretçilerini bekler. Müzenin bitişiğindeki İzmit Tarihi Çarşı ise kolonyacı, tatlıcı, aksesuarcı, mobilya restoratörü, çini ürünleri, el sanatları, kahveci ve hediyelik eşya dükkanlarıyla görülmesi gereken yerlerin başında gelir.

Kocaeli'nin Tarihi Zenginlikleri

Akça Koca'nın fethettiği bu topraklar, onun döneminden çok daha eskiye uzanan bir tarihe ev sahipliği yapar. İzmit merkezine yaklaşık 3 kilometre mesafedeki Kabaoğlu-Üçtepeler köyünde, bir zamanlar bu topraklarda hüküm süren krallara ait mezarlar oldukları düşünülen tümülüsler bulunur. Yöreye adını veren tümülüslerden üçü köyün içinde, dördü köyün dışındadır. Aytepe Tümülüsü Geç Helenistik-Erken Roma Dönemi'ne tarihlenir. Roma Dönemi'ne ait büyük tümülüste yapılan arkeolojik kazılar sonucunda, kendi döneminde soygunlar geçirdiği anlaşılmış ve mezardan geriye hiçbir buluntu günümüze ulaşmamıştır.

Eskihisar Kalesi ise bir zamanlar İzmit Körfezi'nin güneyini kontrol altında tutan önemli bir geçit noktasıydı. Kitabesi bulunmasa da ilk kez 1241'de Bizanslı tarihçi Georgios Akropolites kendisinden söz etmiş, sonrasında Palekanon Savaşı nedeniyle tarih kitaplarında ismi anılmıştır. Mimari özellikleri, Bizans döneminde Komnenos Hanedanı zamanında yapıldığını işaret eder. Gebze sınırları içerisinde yer alan kalenin antresi, günümüzde konser etkinlikleri için de uygundur.

Akça Koca'nın Kalıcı Mirası

Akça Koca, Osmanlı'nın kuruluşundaki kritik rollerinden Kocaeli'nin fethine, bölgeye adını vermesinden bugün hala ziyaret edilen anıt mezarına kadar pek çok açıdan derin bir iz bırakmıştır. Onun liderliğindeki fetihler, yalnızca toprak kazanımı değil, aynı zamanda bölgenin kültürel kimliğinin şekillenmesinde de belirleyici olmuştur. Bugün Kocaeli'yi gezerken gördüğünüz tarihi yapılar, adını taşıyan mahalleler ve onun anısına dikilen anıtlar, bu büyük akıncı beyinin mirasının canlı tanıklarıdır. Akça Koca'nın hikayesi, bir liderin vizyonunun ve kararlılığının, yüzyıllar sonra bile bir bölgenin kimliğini nasıl şekillendirebileceğinin en güzel örneklerinden biridir.

Kaynak: kocaeli.bel.tr, tr.wikipedia.org
Görsel: Necdet Tunçer, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0