İzmit'in Antik Çağ'dan Osmanlı'ya Tarihi: Nikomedia'dan Bugüne

Kocaeli'nin kalbi İzmit, bugün sanayi ve ulaşımın kavşağında bir şehir olarak anılıyor. Ancak bu toprakların hikâyesi, binlerce yıl öncesine, Antik Çağ'ın liman kentlerine uzanıyor. Asya ile Avrupa arasındaki stratejik konumu sayesinde İzmit, tarih boyunca pek çok medeniyete ev sahipliği yapmış, her dönemde önemini korumuş bir yerleşim olmuştur. Bu yazıda, İzmit'in Antik Çağ'dan Osmanlı'ya uzanan etkileyici tarihine yakından bakacağız.

Astakoz'dan Nikomedia'ya: Kentin Kuruluşu

İzmit'in bilinen en eski yerleşim birimi, M.Ö. VIII. yüzyıla tarihlenen Astakoz'dur. Bu dönemde bölgeye gelen Megaralılar, M.Ö. 712 yılında İzmit Körfezi'nin güneyindeki Başiskele yöresine yerleşerek Astakoz adını verdikleri bir kent kurdular. Yunan kolonisi olarak kurulan bu kent, İzmit'in çekirdeğini oluşturdu. Daha sonra, M.Ö. 262 yılında Bitinya Krallığı döneminde, Astakoz halkı bugünkü İzmit'in bulunduğu alana taşındı ve kurucusundan dolayı bu yeni kente Nikomedia adı verildi. Nikomedia, Bitinya Krallığı yıkılana kadar başkent olarak kaldı ve bölgenin en önemli merkezi haline geldi.

Roma ve Bizans Döneminde Nikomedia'nın Yükselişi ve Düşüşü

Nikomedia, Roma İmparatorluğu döneminde büyük bir dönüşüm yaşadı. Roma İmparatoru Diocletian, 284 yılında Nikomedia'yı işgal ederek Roma İmparatorluğu'nun başkenti yaptı. Bu dönemde şehir, Roma, Antakya ve İskenderiye'den sonra dünyanın dördüncü büyük kenti haline geldi. Ancak Büyük Konstantin'in İstanbul'u imparatorluğun merkezi yapması ve ardından İmparator Jüstinyen'in Kadıköy-İzmit arasındaki yolu askeri nedenlerle kapatarak ulaşımı İznik üzerinden sağlamasıyla Nikomedia eski önemini kaybetti. Roma imparatorluğunun ikiye ayrılmasıyla Bizans hakimiyetine giren şehir, depremlerin de etkisiyle ihmal edildi ve ehemmiyetini yitirdi.

Selçuklu ve Osmanlı Döneminde Türk Hakimiyeti

Anadolu'nun Selçuklu hakimiyetine girdiği XI. yüzyılda Nikomedia, 1078 yılında Selçukluların egemenliğine geçti. İznik'in Anadolu Selçuklu Devleti'nin başkenti olmasıyla birlikte kentin önemi arttı. Ancak Haçlı Seferleri sırasında kısa bir süre Haçlı ordusu komutanı Aleksios Komnenos tarafından işgal edilen kent, Türk egemenliğine kesin olarak Orhan Bey döneminde girdi. Orhan Gazi'nin uç beylerinden Akçakoca, 1337 yılında Nikomedia'yı fethederek Osmanlı topraklarına kattı. Osmanlı egemenliğine geçtikten sonra şehir önce İznikmid, daha sonra İzmid (İzmit) adını aldı. İzmit'in ilk fatihi Akçakoca'nın mütevazı anıt mezarı ise Kandıra ilçesinde bulunmaktadır. Şehir, Osmanlı döneminde en parlak zamanını Kanuni Sultan Süleyman döneminde yaşadı.

Osmanlı'dan Cumhuriyet'e: İzmit'in Modernleşme Süreci

19. yüzyılda İstanbul-İzmit arasında işleyen ve 1873 yılından itibaren de Haydarpaşa-Ankara güzergâhında faaliyet gösteren demiryolunun kente ulaşması, İzmit'in ticari ve sosyal yaşamını canlandırdı. Kent, 1888 yılında bağımsız sancak oldu ve ismi İzmit olarak değiştirildi. Daha sonra bölgeye, fatihi Akçakoca'dan dolayı 'KOCAELİ' adı verildi. Birinci Dünya Savaşı sırasında önce İngilizler (6 Temmuz 1920) ardından Yunanlılar (28 Nisan 1921) tarafından işgal edilen İzmit, 28 Haziran 1921'de Türk orduları tarafından işgalden kurtarıldı. Cumhuriyetle birlikte Kocaeli, özellikle sanayileşme alanında en hızlı gelişen illerden biri oldu. 1934 yılında İzmit'te ilk kağıt üretim tesisi olan İzmit Kağıt Fabrikası açıldı, bunu 1944'te ikinci selüloz ve kağıt fabrikası takip etti. SEKA tesisleri 1954, 1957 ve 1959'da genişletilerek günümüze kadar devam eden hızlı bir sanayileşmenin temeli atıldı.

Sonuç: Tarihin İzinde Bir Şehir

İzmit'in hikâyesi, Astakoz'un antik limanından Nikomedia'nın Roma başkentliğine, Osmanlı'nın sancak merkezinden Cumhuriyet'in sanayi kentine uzanan zengin bir tarihî mirası barındırıyor. Bugün Kocaeli sınırları içinde yer alan bu kadim şehir, geçmişin izlerini modern yaşamla harmanlayarak yolculuğuna devam ediyor. Tarihin derinliklerinden gelen bu miras, İzmit'i sadece bir sanayi şehri değil, aynı zamanda keşfedilmeyi bekleyen bir kültür hazinesi haline getiriyor.

Kaynak: kocaeli.ktb.gov.tr, kocaeli.bel.tr, kocaeli.bel.tr
Görsel: Ucandairebaskani, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0