UNCTAD Raporu: Yapay Zeka Üretiminde Şirket Kârı Yüzde 68, Emek Payı Yüzde 14,2
Birleşmiş Milletler raporuna göre, NVIDIA GB200 NVL72 sunucu sisteminde şirket kârı yüzde 68, çalışanların payı ise yüzde 14,2 oldu.
Diriliş Postası'nın haberine göre, küresel yapay zeka üretim zinciri birkaç ülke üzerinden işliyor. Bakır ve silikon Şili ile Peru'dan temin edilirken, yarı iletkenler Güney Kore ve Tayvan'da üretiliyor; montaj için ise Malezya ve Meksika devreye giriyor. Ancak coğrafi dağılımın ekonomik getiriyi aynı ölçüde paylaşmadığı belirtiliyor. UNCTAD'ın Ticaret ve Kalkınma Raporu 2026 analizi, değer yaratımının büyük bölümünün tasarım ve fikri mülkiyeti elinde bulunduran şirketlerde yoğunlaştığını ortaya koyuyor.
UNCTAD, değer dağılımını somut bir örnek üzerinden değerlendirmek için NVIDIA GB200 NVL72 sunucu sistemini inceledi. Yaklaşık 3,3 milyon dolarlık değer taşıyan bu sistemde, takip edilebilen yaklaşık 2,92 milyon dolarlık katma değer sonrası elde edilen kârın yüzde 68'i faaliyet giderleri ve kurumlar vergisi sonrasındaki kalanı oluşturdu. Kârın büyük bölümünün, çipleri tasarlayan ancak fiziksel üretimi başka şirketlere devreden NVIDIA’ya aktığı belirtildi.
Çalışanlar açısından pay ise sınırlı kaldı: Doğrudan üretimde görev alanlar, izlenebilir katma değerin yüzde 4,3’ünü elde ederken, mühendisler ve yöneticiler dahil üretim dışı çalışanların payı yüzde 9,9 olarak hesaplandı. Böylece çalışanların toplam payı yüzde 14,2 ile kâr payının beşte birinden bile az kaldı.
Ham madde ihracatçısı ülkeler, denklemin en az kazanan halkasını oluşturuyor. Raporun aktardığına göre kullanılan silikon, bakır ve kalayın toplam değeri nihai satış fiyatının yalnızca yüzde 0,2’sine karşılık geliyor. Yapay zeka yatırımlarındaki küresel artış bu ülkelerin mineral ihracatını büyütse de üretim zincirinden elde ettikleri pay aynı oranda yükselmiyor.
Dünya Ticaret Örgütü verileri, yapay zekâyla ilişkili teknoloji ürünlerinin uluslararası ticaretteki ağırlığını hızla artırdığını gösteriyor. 2025 yılında çipler ve sunucular dahil bu ürün grubu küresel mal ticaretinin yaklaşık altıda birini oluştururken, mal ticaretindeki değer bazlı büyümeyi yüzde 42’ye tek başına sağlayan kalemler olarak öne çıktı.
UNCTAD raporu, gelişmekte olan ülkelerin yabancı yatırım çekmeye odaklanmaktansa yerel tedarikçileri güçlendirmeyi ve nitelikli iş gücü kapasitesini geliştirmeyi önceliklendirmesi gerektiğini vurguluyor. Rapor, küresel tedarik zincirlerine katılımın başlangıç noktası olduğunu belirtirken, hangi faaliyetlerin devreye alındığının ekonomik getiriyi belirleyen ana etken olduğunu vurguluyor. Tasarım ve yüksek katma değerli süreçlere geçişin ise ileri teknolojiye erişim, finansman olanakları ve jeopolitik ilişkiler nedeniyle giderek zorlaştığı ifade ediliyor.
TürkAta Haber Ajansı